Pszczoły, owce i szympansy, to jedne z wielu zwierząt znających domową medycynę. Czy mogą nauczyć nas jak dbać o własne zdrowie?

Sabrina Richards

Natura może być czasem brutalna, ale u wszystkich zwierząt wyewoluowały strategie przetrwania. Niektóre z tych metod są bardziej zaawansowane niż budowanie schronienia przeciw burzowej pogodzie, czy tworzenie sojuszy, by zapewnić bezpieczeństwo liczebnością. Wiele zwierząt posuwa się do modyfikacji diety i zachowań, by wesprzeć ochronę przed mikroskopijnymi zagrożeniami natury – pasożytami.

Szympansy trzymane w niewoli często zostają zakażone pasożytniczym robakiem, co może prowadzić do śmiertelnego w skutkach zablokowania układu trawiennego albo wtórnych zakażeń bakteryjnych. W warunkach naturalnych szympansy rzadko łapią takie zakażenia. Ponad 30 lat temu Michael Huffman z University of Kyoto, który studiował ewolucję systemów społecznych, zauważył, że dzikie szympansy przyjmują pokarm o właściwościach zwalczających robaka infekującego jelita. Od tamtego czasu naukowcy odkryli obfitość gatunków stosujących podobne praktyki, między innymi makaki i owce. Stwierdzono też, że rozmaite owady również leczą się same, co umożliwia naukowcom na dokładne zbadanie tego zjawiska w laboratorium, mając nadzieję na możliwość zastosowania w hodowli zwierząt, a nawet leczeniu człowieka.

samiec szympansa

Młody samiec P. troglodytes
Ten plik udostępniony jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 2.5

Autor: Frans de Waal, Emory University

Źródło: wikipedia.org

Prymitywna medycyna

Huffman po raz pierwszy natknął się na leczące się szympansy w latach 80’ w Afryce. Przypomina, jak obserwował chorego szympansa wysysającego sok z rośliny o gorzkich liściach. Miejscowy uzdrowiciel, Mohamedi Seifu Kalunde, powiedział Huffmanowi, że gorzkie liście były używane jak lek przez lokalne plemię WaTongwe. Roślina ta nie dostarcza żadnych substancji odżywczych szympansom i jest rzadko spożywana przez zdrowe osobniki, jednak chore zwierzęta często zjadają części rośliny, a objawy choroby zazwyczaj ustępują w krótkim czasie. Późniejsze badanie Huffmana pozwoliły wydzielić kilka związków z gorzkich liści i innych roślin leczniczych stosowanych przez szympansy, wykazujących aktywność przeciw infekcjom glist pasożytniczych.

Mniej więcej w tym samym czasie naukowcy również zauważyli, że wiele szympansów wykonuje czynność nazwaną „łykanie liści” (celowe zwijanie i połykanie liści, bez ich przeżuwania, zazwyczaj przed pożywnym posiłkiem). To zachowanie nie miało nic wspólnego z farmakologicznymi cechami roślin. Huffman zauważył, że połykanie ostro owłosionych liści, skraca czas potrzebny na przebycie jedzenia przez układ pokarmowy z 35 do 6 godzin. Kiedy Huffman z zespołem zbadał próbki szympansich odchodów, znalazł tam drobne pasożyty, złapane w krzemionkowe włoski liści. Wygląda na to, że chore szympansy jadły liście, by wymieść pasożyty (łącznie z glistami, na które działają gorzkie liście) z wnętrzności.

Naśladowanie samozwańczych medyków

Przez ostatnie 30 lat naukowcy zrozumieli, że nie tylko szympansy potrafią zmienić swoją dietę i zachowania w celu leczenia swojego ciała. Huffman również udokumentował podobne zachowanie u makaków japońskich, inni naukowcy zaobserwowali kapucynki wcierające w siebie krocionogi, których benzochinony mogą pomagać odstraszać moskity. Nawet niektóre udomowione zwierzęta zajmują się zdrowiem na własną rękę.

makak japoński

Makak japoński Macaca fuscata
Właściciel praw autorskich do tej pracy, udostępnia ją jako własność publiczną. Dotyczy to całego świata.

Źródło: wikipedia.org

Owce są znane z regulacji równowagi energetycznej i żywieniowej przez wybieranie potrzebnego jedzenia. Ponadto nauczyły się wybierać pokarm bogaty w taniny, (ściągający związek, który może zabić pasożyty i łagodzić infekcje) gdy cierpią z powodu pasożytniczych glist.

owca domowa

Owca domowa Ovis aries
Ten obraz znajduje się w  domenie publicznej i zawiera materiał pochodzący z Agricultural Research Service, agencji badawczej Departamentu Rolnictwa USA

Źródło: wikipedia.org

 

Naukowcy badają przypadki samodzielnego leczenia zwierząt, wierząc, że ich praca pomoże praktykom chowu. „Pomysłem jest  dostarczenie roślin i suplementów zawierających naturalne produkty jak taniny i zapewnienie zwierzętom możliwości wyboru [tych produktów] w celu redukcji obciążenia pasożytami” tłumaczy Juan Villalba z Utah State University. Może to pomóc ograniczyć spektrum odpornych na leki patogenów, które często pojawiają się tam, gdzie zapobiegawczo leki są stosowane zapobiegawczo dla wszystkich zwierząt.

Zwierzęta w zoo również mogą skorzystać na metodach samodzielnego leczenia, dodaje Villalba. Kiedy zwierzęta w większości ogrodów zoologicznych mają ograniczoną dietę „Jeden z problemów jaki napotykamy, to chore zwierzęta z wieloma problemami trawiennymi” mówi Villalba. „Można temu zaradzić, jeśli dieta będzie naśladować tą występująca w środowisku naturalnym.”

Samodzielne leczenie owadów

Leczenie na własną rękę u naczelnych i innych ssaków zazwyczaj jest wyuczonym zachowaniem, wywołanym obserwacją matki i utrwalonym poprzez pozytywny efekt różnych roślin leczniczych. Przypadki samodzielnego leczenia zaobserwowano również u zwierząt pozbawionych abstrakcyjnego myślenia oraz możliwości nauki od dorosłych osobników.

Naukowcy niedawno odkryli dlaczego monarchy są tak wybredne przy wyborze roślin trojeści, na których składają jaja. “Samice często próbują roślinę, odrzucają ją i odlatują” wyjaśnia Jacobus de Roode z Emory University. Okazało się, że wybory monarchów są regulowane zdrowiem. De Roode odkrył, że motyle zainfekowane pasożytniczym pierwotniakiem Ophryocystis elektroscirrha poszukują trojeści o wysokiej zawartości kardenolidu, roślinnego sterydu, który zakłóca rozwój pasożyta w gąsienicach monarcha.

Gąsiennica monarcha

Gąsienica Danaus plexippus
Udziela się zgody na kopiowanie, rozpowszechnianie oraz modyfikowanie tego dokumentu zgodnie z warunkami GNU Licencji Wolnej Dokumentacji, wyłącznie w wersji 1.2 opublikowanej przez Free Software Foundation; bez niezmiennych sekcji, bez treści umieszczonych na frontowej lub tylnej stronie okładki. Kopia licencji załączona jest w sekcji zatytułowanej GNU Licencja Wolnej Dokumentacji.

Autor Photo (c)2007 Derek Ramsey (Ram-Man)

Źródło: wikipedia.org

Muszki owocowe również same zajmują się zdrowiem, ale zamiast jedzenia roślin, zamieniają je w alkohol. To jak bardzo Drosophila melanogaster jest odporna na alkohol, jest naprawdę zadziwiające” mówi Todd Schlenke z Emory University. Natomiast pasożytnicze osy wręcz przeciwnie, alkohol hamuje ich rozwój. Schlenke zauważył, że pasożytnicze osy wolą składać swoje jaja w larwach o niskiej zawartości alkoholu, a kiedy zainfekowane larwy Drosophila mają wybór między pożywieniem bogatym i ubogim w alkohol, wybierają zawsze to pierwsze (inaczej niż u zdrowych larw).

Drosophila_melanogaster

Drosophila melanogaster

Ten plik udostępniony jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0

Autor: Kruczy89

Źródło: wikipedia.org

Skoro muchy nie uczą się od matek, takie zachowanie musi być wrodzone. Tak uważa  Schlenke, który obecnie testuje hipotezę mówiącą, że infekcja pasożytnicza zmienia chemię mózgu prowokując zwiększenie zawartości alkoholu.

Dodatkowo poddanie się fascynacji studiowania zachowania zwierząt, rozpoznawania jakie wybory podejmują, by leczyć choroby może również pomóc ludziom, twierdzi de Roode. Pasożytnicze pierwotniaki takie jak malaria i toksoplazmoza są utrapieniem dla zdrowia ludzi. Mogą być podatne na ten sam związek jakiego używają monarchy przeciw O. elektroscirrha. “Może uda się znaleźć zastosowanie z tego źródła” mówi de Roode.

 

Artykuł jest tłumaczeniem. Źródło:


http://www.the-scientist.com/?articles.view/articleNo/32966/title/Natural-Born-Doctors/